Oorlog en terpentijn

Stefan Hertmans

Genre: Literatuur                     Mijn waardering: *** (3)

Een mooie hommage aan zijn grootvader en aan alle soldaten

De auteur

Stefan Hertmans is een Belgische auteur (°1951)  die tal van literaire prijzen won. Voor zijn debuutroman Ruimte (1982) ontving hij de Prijs voor het Beste Debuut. Ook essays, dichtbundels en theaterstukken heeft Hertmans geschreven. ‘De opgang’ (2020) en ‘Dius’ (2024) zijn de vrij recente romans.

Korte inhoud

‘Oorlog en terpentijn’(2013) is gebaseerd op enkele cahiers die hij van zijn grootvader kreeg in de jaren 1980. Urbain Martien, Hertmans grootvader, was een gedecoreerde trouwbewuste soldaat in de eerste wereldoorlog. Stefan Hertmans reconstrueert zijn leven.

Leeservaring

Stefan Hertmans heeft deze roman nooit een historische roman willen noemen, hetgeen begrijpelijk is. Historische feiten en gebeurtenissen worden gekleurd met persoonlijke ervaringen van Urbain Martien. Dit maakt het verhaal aangenaam en voelt het ook compleet aan. Ik voel het eerder aan als een getuigenis van een trouwbewuste soldaat, maar ook als vader en grootvader. Misschien zijn de cahiers  ook een bekentenis of verantwoording voor de emotionele terughoudend naar zijn familieleden toe. Het is daarom ook geen boek dat je in een ruk uitleest. Het moet blad voor blad bezinken.

Het verhaal wordt stelselmatig en logisch opgebouwd. De getuigenissen van zijn grootvader worden afgewisseld met verhalen en herinneringen uit Hertmans jeugd. Ook de prachtige Gentse geschiedenis wordt verweven met het nu. Al snel blijkt dat de auteur geen seconde heeft stil gezeten en de plaatsen bezocht heeft die zijn grootvader beschreven heeft: plaatsen, gebouwen, muurschilderingen, mensen, … . Stefan Hertmans heeft heel veel moeite gedaan het genoteerde leven te doorvoelen. Hoewel het geen historische roman is, komen er toch wel tal van historische feiten aan bod. Bijvoorbeeld Gravilo Princip, een Bosnische Serviër die de Eerste Wereldoorlog eigenlijk in gang heeft gezet.

Urbain Martien was een gedecoreerd en trouwbewust soldaat. De auteur mag best heel fier zijn op zo’n grootvader. Maar Hertmans blijft nederig en schrijft in eenvoud het verhaal van zijn grootvader. Dat siert.

Hoewel het een oorlogsverhaal is waarin armoede, tegenslagen, dood en ziekte zegevieren, is het ook een liefdevol en hoopgevend relaas. Als kleinzoon dit harde leven in een leesbare roman gieten, vergt heel veel moed maar ook emotionele afstand die hij moet nemen. Net zoals in Dius komt ook de liefde voor de kunst tot uiting. Dat zijn grootvader ook schilder was, verklaart de titel die heel toepasselijk is. Soms ervaar ik het als net iets te veel over kunst. Iets te veel beschrijvingen of uitweidingen over kunst waardoor het gaat vervelen en ook de draad volledig zoek is over zijn grootvader.  

In het taalgebruik is Hertmans evenwichtig en consequent doorheen al zijn romans. Je herkent Hertmans vanaf pagina 1. Af en toe zit er in de eenvoudige maar duidelijke vocabulaire en schrijfstijl een ‘moeilijk’ woord of vakjargon bijvoorbeeld ‘tessituur’ wat betekent het natuurlijk bereik van een zangstem. Maar ook oude en voor mij onbekende woorden komen aan bod en dienen enig opzoekwerk: klakpotter en kartetsen. Ook de subtiele en droge humor die Hertmans hanteert, is best te smaken.

Zijn be- en omschrijvingen van zaken die nuttig zijn in het verhaal, zijn heel gedetailleerd, verfijnd en tot he point. Wat me het meest bijgebleven is, is de rake beschrijving van de geuren van een leerlooierij en de mest van paarden. De geuren heb ik kunnen opsnuiven. Meesterlijk!

Wat een meerwaarde is in ‘Oorlog en terpentijn’ zijn de foto’s. Soms, zoals bij de beschrijving van een bepaalde strik, is het als jongeling moeilijk om een vooroorlogs kledingstuk in te beelden. Met de foto’s is dit gelukt.

Conclusie

Een mooie aangrijpende hommage aan zijn grootvader Urbain Martien en aan alle soldaten. Een prachtig, niet te dik boek maar je moet het rustig lezen en veel laten bezinken.

Drie sterren, omdat er op een bepaald moment veel werd uitgeweid over kunst waardoor de draad met de grootvader zoek was.

Details

Uitgeverij:De bezige bij                                              Jaar 2014

Pagina’s: 262

Vertaling:

Verschijningsvormen: paperback / e book / luisterboek / kobo plus luister- en ebook